একক কাহিনীয়ে সৃষ্টি কৰা বিপদবোৰ!
একক কাহিনীয়ে সৃষ্টি কৰা বিপদবোৰ!
TED বক্তৃতা
বক্তা: চিমামাণ্ডা এনগোজি আদিচি
মই এগৰাকী কাহিনীকাৰ।
আজি মই আপোনালোকক কিছুমান ব্যক্তিগত কাহিনী ক’ব বিচাৰোঁ—যাক মই কওঁ “এটা একক কাহিনীৰ বিপদ”।
মই পূৰ্ব নাইজেৰিয়াৰ এটা বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদত ডাঙৰ হৈছোঁ। মোৰ মাতৃয়ে কয় যে মই দুবছৰ বয়সতেই পঢ়া আৰম্ভ কৰিছিলোঁ, যদিও মই ভাবোঁ চাৰিবছৰ হ’লে অধিক যুক্তিসংগত। মই সৰুতেই পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলোঁ, আৰু মই পঢ়িছিলোঁ ব্ৰিটিছ আৰু আমেৰিকান শিশু-পুথি।
মই সৰুতেই লিখাও আৰম্ভ কৰিছিলোঁ। প্ৰায় সাত বছৰ বয়সত, পেঞ্চিল আৰু ৰঙীন ক্ৰেয়নৰে আঁকা ছবিৰ সৈতে কাহিনী লিখিছিলোঁ—যিবোৰ মোৰ দুখীয়া মাতৃয়ে বাধ্য হৈ পঢ়িব লাগিছিল। মই লিখিছিলোঁ ঠিক সেইবোৰ কাহিনী যিবোৰ মই পঢ়িছিলোঁ।
মোৰ সকলো চৰিত্ৰ আছিল ধৱল আৰু নীলা চকুৰ।
তেওঁলোকে বৰফত খেলিছিল।
আপেল খাইছিল।
আৰু বতৰৰ বিষয়ে বহুত কথা পাতিছিল—সূৰ্য ওলাই অহাটো কিমান মনোৰম।
এইটো সকলো হৈছিল এই সত্যৰ সত্ত্বেও যে মই নাইজেৰিয়াত বাস কৰিছিলোঁ। মই কেতিয়াও নাইজেৰিয়াৰ বাহিৰলৈ যোৱা নাছিলোঁ। আমাৰ ইয়াত বৰফ নাছিল। আমি আম খাইছিলোঁ। আৰু আমি বতৰৰ কথা পাতো নাছিলোঁ, কাৰণ তাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাছিল।
মোৰ চৰিত্ৰবোৰে বহু পৰিমাণে জিঞ্জাৰ বিয়াৰ খাইছিল, কাৰণ মই পঢ়া ব্ৰিটিছ পুথিৰ চৰিত্ৰবোৰেও জিঞ্জাৰ বিয়াৰ খাইছিল। গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো এই যে, মই জিঞ্জাৰ বিয়াৰ কি বস্তু সেয়া জনাই নাছিলোঁ।
ইয়াৰ পাছত বহু বছৰ ধৰি মই জিঞ্জাৰ বিয়াৰ চাখিবলৈ বেছি আগ্ৰহী হৈ আছিলোঁ।
কিন্তু সেইটো অন্য এটা কাহিনী।
এই ঘটনাবোৰে দেখুৱায় যে বিশেষকৈ শিশুকালত আমি কাহিনীৰ প্ৰভাৱত কিমান সহজে প্ৰভাৱিত হওঁ। মই যিবোৰ পুথি পঢ়িছিলোঁ, সেইবোৰত সকলো চৰিত্ৰ আছিল বিদেশী। তাৰ ফলত মই ভাবিবলৈ ধৰিছিলোঁ যে পুথি মানেই বিদেশী মানুহ আৰু মোৰ সৈতে সম্পৰ্ক নথকা বিষয়ৰ কাহিনী।
পিছলৈ গৈ সকলো সলনি হ’ল যেতিয়া মই আফ্ৰিকান লেখকৰ পুথি পঢ়িবলৈ পালোঁ। সেইবোৰ সহজে পোৱা নাছিল। কিন্তু চিনুৱা আচেবে আৰু কামাৰা লায়েৰ দৰে লেখকৰ বাবে মোৰ সাহিত্য সম্পৰ্কীয় ধাৰণাত এক গভীৰ পৰিৱর্তন আহিল।
মই উপলব্ধি কৰিলোঁ যে মোৰ দৰে মানুহ—চকলেট ৰঙৰ ছাল আৰু পনিটেইল বনাব নোৱাৰা কোঁচা চুলি থকা ছোৱালীয়েও—সাহিত্যত থাকিব পাৰে। মই চিনি পোৱা জীৱনৰ কথা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ।
মই আমেৰিকান আৰু ব্ৰিটিছ পুথিসমূহ ভাল পাইছিলোঁ। সেইবোৰে মোৰ কল্পনাশক্তি জগাই তুলিছিল। কিন্তু তাৰ এক অনাকাঙ্ক্ষিত পৰিণতি আছিল—মই নাজানিছিলোঁ যে মোৰ দৰে মানুহো সাহিত্যত থাকিব পাৰে।
আফ্ৰিকান লেখকসকলক পোৱাৰ ফলত মই এটা কথাৰ পৰা ৰক্ষা পালোঁ—
পুথিৰ বিষয়ে এটা একক কাহিনীৰ পৰা।
মই এটা মধ্যবিত্ত নাইজেৰিয়ান পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ। মোৰ পিতৃ আছিল অধ্যাপক, মাতৃ আছিল প্ৰশাসনিক বিষয়া। আমাৰ ঘৰত গৃহকৰ্মী আছিল। মই আঠ বছৰ বয়সত ফিদে নামৰ এজন ল’ৰা আমাৰ ঘৰত কাম কৰিবলৈ আহিছিল।
মোৰ মাতৃয়ে আমাৰক কেৱল এইটো কৈছিল যে তাৰ পৰিয়ালটো বৰ দুখীয়া।
সেয়ে মই ফিদেৰ পৰিয়ালৰ বাবে গভীৰ দয়া অনুভৱ কৰিছিলোঁ।
এদিন আমি তাৰ গাঁওলৈ গৈছিলোঁ। তাৰ মাতৃয়ে আমাক ৰঙীন ৰাফিয়াৰে বনোৱা এখন সুন্দৰ টোপোলা দেখুৱালে—যিখন তাৰ ভায়েকে বনাইছিল। মই আচৰিত হৈ পৰিছিলোঁ।
তাৰ পৰিয়ালৰ কোনোবাই কিবা এটা সৃষ্টি কৰিব পাৰে বুলি মই কেতিয়াও ভাবি নাছিলোঁ।
মই তেওঁলোকৰ বিষয়ে জানিছিলোঁ কেৱল দুখৰ কথাই।
তেওঁলোকৰ দুখেই আছিল মোৰ বাবে তেওঁলোকৰ একক কাহিনী।
বহু বছৰ পাছত, যেতিয়া মই আমেৰিকালৈ বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়িবলৈ গৈছিলোঁ, মোৰ ৰুমমেটজনী মোৰ ওপৰত আচৰিত হৈছিল। তাই মোক সুধিছিল মই ইমান ভাল ইংৰাজী কেনেকৈ শিকিলোঁ। মই যেতিয়া ক’লোঁ যে নাইজেৰিয়াৰ চৰকাৰী ভাষাই ইংৰাজী, তাই বিভ্ৰান্ত হৈছিল।
তাই মোৰ “জনজাতীয় সংগীত” শুনিব বিচাৰিছিল আৰু মই মাৰায়া কেৰীৰ কেছেট বজাওঁতেই হতাশ হৈছিল।
তাই ভাবিছিল মই চুলা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ নাজানো।
এইটো মই অনুভৱ কৰিলোঁ—
তাই মোক দেখা আগতেই মোৰ বাবে দয়া অনুভৱ কৰিছিল।
তাইৰ দৃষ্টিত আফ্ৰিকা মানেই আছিল এক দুৰ্ঘটনাময় ঠাই।
এই একক কাহিনীত আফ্ৰিকানসকলক তাইৰ সৈতে সমান মানৱ হিচাপে দেখা কোনো সুযোগ নাছিল।
এই আফ্ৰিকাৰ একক কাহিনী মূলতঃ পশ্চিমীয়া সাহিত্যৰ পৰা আহিছে।
মই নিজেও একক কাহিনীৰ দোষী আছিলোঁ। মেক্সিকো ভ্ৰমণৰ সময়ত মই উপলব্ধি কৰিলোঁ যে সংবাদ মাধ্যমৰ বাবে মই মেক্সিকানসকলক কেৱল প্ৰৱাসী হিচাপে দেখি আহিছিলোঁ।
সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱন দেখি মই লাজ অনুভৱ কৰিছিলোঁ।
এইদৰেই এটা একক কাহিনী সৃষ্টি হয়—
এজন মানুহ বা এটা জাতিক একেটা ৰূপত বাৰে বাৰে দেখুৱালে,
শেষত তেওঁলোক তেনেকুৱাই হৈ পৰে।
একক কাহিনীৰ কথা ক’বলৈ গেলে ক্ষমতাৰ কথাও ক’বই লাগিব।
ক্ষমতা মানে কেৱল কাহিনী কোৱা নহয়— ক্ষমতা মানে আনৰ কাহিনীটোক চূড়ান্ত সত্য কৰি তোলাৰ সামৰ্থ্য।
একক কাহিনীয়ে ষ্টিৰিঅ’টাইপ সৃষ্টি কৰে।
ষ্টিৰিঅ’টাইপৰ সমস্যা এইটো নহয় যে সেয়া মিছা—
সমস্যা এইটো যে সেয়া অসম্পূৰ্ণ।
আফ্ৰিকাত বিপদ আছে।
কিন্তু তাত সহনশীলতা, সৃষ্টিশীলতা, উচ্চাকাঙ্ক্ষা, হাস্য আৰু ভালপোৱাো আছে।
কাহিনী গুৰুত্বপূৰ্ণ।
বহুতো কাহিনী গুৰুত্বপূৰ্ণ।
কাহিনীয়ে মানুহৰ মৰ্যাদা কঢ়িয়াই আনিব পাৰে—
আৰু একক কাহিনী নাকচ কৰিলে,
আমি এক প্ৰকাৰৰ স্বৰ্গ পুনৰ লাভ কৰোঁ।
মূল বিষয়বস্তু (Key Themes)
১. কাহিনীৰ শক্তি
কাহিনীয়ে আমাৰ দৃষ্টিভংগী গঢ় দিয়ে আৰু পৰিচয় নিৰ্ধাৰণ কৰে।
২. ষ্টিৰিঅ’টাইপৰ বিপদ
ষ্টিৰিঅ’টাইপ সদায় মিছা নহয়, কিন্তু সদায় অসম্পূৰ্ণ।
৩. পৰিচয় আৰু প্ৰতিনিধিত্ব
নিজক সাহিত্য আৰু মাধ্যমত দেখা মানে নিজৰ মানৱিক মৰ্যাদা অনুভৱ কৰা।
৪. ক্ষমতা আৰু কাহিনী
যাৰ হাতত ক্ষমতা থাকে, তাৰ হাততেই কাহিনীৰ নিয়ন্ত্ৰণ থাকে।
৫. মানৱিক মৰ্যাদা
একক কাহিনীয়ে মানুহৰ জটিলতা আৰু মৰ্যাদা হ্ৰাস কৰে।
গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্ধৃতি (Key Quotes)
“একক কাহিনীয়ে ষ্টিৰিঅ’টাইপ সৃষ্টি কৰে, আৰু সমস্যাটো এইটো নহয় যে সেয়া মিছা, সমস্যাটো এইটো যে সেয়া অসম্পূৰ্ণ।”
“ক্ষমতা মানে কেৱল কাহিনী কোৱা নহয়; ক্ষমতা মানে আনৰ কাহিনীটোক চূড়ান্ত কাহিনী কৰি তোলাৰ সামৰ্থ্য।”
“এজন মানুহ বা এটা জাতিক একেটা ৰূপত বাৰে বাৰে দেখুৱালে, শেষত তেওঁলোক তেনেকুৱাই হৈ পৰে।”
“কাহিনী গুৰুত্বপূৰ্ণ। বহুতো কাহিনী গুৰুত্বপূৰ্ণ।”
“যেতিয়া আমি একক কাহিনী নাকচ কৰোঁ, আমি এক প্ৰকাৰৰ স্বৰ্গ পুনৰ লাভ কৰোঁ।”
https://www.ted.com/talks/chimamanda_ngozi_adichie_the_danger_of_a_single_story
English Version:
I’m a storyteller. And I would like to tell you a few personal stories about what I like to call the danger of the single story.
I grew up on a university campus in eastern Nigeria. My mother says that I started reading at the age of two, although I think four is probably closer to the truth. So I was an early reader, and what I read were British and American children’s books.
I was also an early writer, and when I began to write, at about the age of seven—stories in pencil with crayon illustrations that my poor mother was obligated to read—I wrote exactly the kinds of stories I was reading. All my characters were white and blue‑eyed. They played in the snow. They ate apples. They talked a lot about the weather, how lovely it was that the sun had come out.
Now, this was despite the fact that I lived in Nigeria. I had never been outside Nigeria. We didn’t have snow. We ate mangoes. And we never talked about the weather, because there was no need to.
My characters also drank a lot of ginger beer, because the characters in the British books I read drank ginger beer—never mind that I had no idea what ginger beer was. And for many years afterward, I would have a desperate desire to taste ginger beer. But that is another story.
What this demonstrates, I think, is how impressionable and vulnerable we are in the face of a story, particularly as children. Because all I had read were books in which characters were foreign, I had become convinced that books by their very nature had to have foreigners in them and had to be about things with which I could not personally identify.
Things changed when I discovered African books. There weren’t many of them available, and they weren’t quite as easy to find as the foreign books. But because of writers like Chinua Achebe and Camara Laye, I went through a mental shift in my perception of literature. I realized that people like me—girls with skin the color of chocolate, whose kinky hair could not form ponytails—could also exist in literature. I started to write about things I recognized.
Now, I loved those American and British books I read. They stirred my imagination. They opened up new worlds for me. But the unintended consequence was that I did not know that people like me could exist in literature. What the discovery of African writers did for me was this: it saved me from having a single story of what books are.
I come from a conventional, middle‑class Nigerian family. My father was a professor. My mother was an administrator. As was the norm, we had live‑in domestic help, who often came from nearby rural villages. The year I turned eight, we got a new house boy. His name was Fide. The only thing my mother told us about him was that his family was very poor.
My mother sent yams and rice and our old clothes to his family. When I didn’t finish my dinner, my mother would say, “Finish your food! Don’t you know? People like Fide’s family have nothing.” So I felt enormous pity for Fide’s family.
Then one Saturday, we went to his village to visit. His mother showed us a beautifully patterned basket made of dyed raffia that his brother had made. I was startled. It had not occurred to me that anybody in his family could actually make something. All I had heard about them was how poor they were, so it had become impossible for me to see them as anything else but poor. Their poverty was my single story of them.
Years later, I thought about this when I left Nigeria to go to university in the United States. I was 19. My American roommate was shocked by me. She asked where I had learned to speak English so well, and was confused when I said that Nigeria happened to have English as its official language.
She asked if she could listen to what she called my “tribal music,” and was very disappointed when I produced my tape of Mariah Carey. She assumed that I did not know how to use a stove.
What struck me was this: she had felt sorry for me even before she saw me. Her default position toward me, as an African, was a kind of patronizing, well‑meaning pity. My roommate had a single story of Africa—a single story of catastrophe. In this single story, there was no possibility of Africans being similar to her in any way, no possibility of feelings more complex than pity, no possibility of a connection as human equals.
I must say that before I went to the U.S., I didn’t consciously identify as African. But in the U.S., whenever Africa came up, people turned to me. Never mind that I knew nothing about places like Namibia. I did come to embrace this new identity, and in many ways I think of myself now as African—although I still get quite irritable when Africa is referred to as a country.
After I had spent some years in the U.S. as an African, I began to understand my roommate’s response to me. If I had not grown up in Nigeria, and if all I knew about Africa were from popular images, I too would think that Africa was a place of beautiful landscapes, beautiful animals, and incomprehensible people—fighting senseless wars, dying of poverty and AIDS, unable to speak for themselves and waiting to be saved by a kind, white foreigner.
This single story of Africa ultimately comes, I think, from Western literature. A London merchant called John Lok, who sailed to West Africa in 1561, referred to Africans as “beasts who have no houses” and wrote that they were “people without heads, having their mouths and eyes in their breasts.”
What is important about this writing is that it represents the beginning of a tradition of telling African stories in the West—a tradition of sub‑Saharan Africa as a place of negatives, of difference, of darkness, of people who are “half devil, half child.”
And so I realized that my roommate, like many others, had been exposed to this single story. A professor once told me that my novel was not “authentically African” because my characters were educated, middle‑class, drove cars, and were not starving.
I must add that I, too, am guilty of the single story. When I visited Mexico, I realized how much I had absorbed the media’s portrayal of Mexicans as only poor immigrants. Walking through Guadalajara, watching people working, laughing, living, I felt shame at how I had reduced an entire people to one narrative.
This is how to create a single story: show a people as one thing, over and over again, and that is what they become.
It is impossible to talk about the single story without talking about power. Power is the ability not just to tell the story of another person, but to make it the definitive story of that person.
The single story creates stereotypes, and the problem with stereotypes is not that they are untrue, but that they are incomplete. They make one story become the only story.
Africa is full of catastrophes, but it is also full of resilience, creativity, ambition, humor, and love. To engage properly with a place or a person, we must engage with all of the stories.
Stories matter. Many stories matter. Stories can dispossess and malign, but they can also empower and humanize. When we reject the single story, when we realize that there is never a single story about any place, we regain a kind of paradise.
Comments
Post a Comment